Phụ nữ chỉ chiếm 26% việc làm AI năm 2025: Vấn đề không chỉ là số liệu

Một con số đáng chú ý giữa cơn sốt tuyển dụng AI

Năm 2025, khi các công ty công nghệ đổ tiền tuyển người làm AI với tốc độ chưa từng có, một khảo sát mới lại chỉ ra một thực tế ít được nói đến: phụ nữ chỉ chiếm 26% tổng số lượt tuyển dụng trong lĩnh vực này. Nói cách khác, cứ 4 vị trí AI được tuyển thì có gần 3 rơi vào tay nam giới.

Đây không phải con số gây sốc theo kiểu bất ngờ công nghệ vốn đã là ngành mất cân bằng giới lâu năm. Nhưng khi AI đang trở thành trục tăng trưởng chính của cả nền kinh tế công nghệ, tỷ lệ 26% cho thấy khoảng cách này không những chưa được thu hẹp mà còn có nguy cơ ăn sâu hơn.

Lương cao, nhưng ai đang thực sự hưởng lợi

Mức lương trung bình cho các vai trò AI được ghi nhận ở mức 223.000 USD/năm một con số nằm trong nhóm cao nhất của toàn ngành công nghệ. Đây chính là lý do khiến khoảng cách giới trong AI trở nên đáng nói hơn so với các mảng công nghệ khác.

Chi tiết đáng chú ý nhất trong nghiên cứu: 82% các vị trí 'nhân viên kỹ thuật' (technical staff) nhóm việc thường đi kèm mức lương và cổ phần cao nhất thuộc về nam giới. Điều này cho thấy phụ nữ không chỉ ít được tuyển hơn về số lượng, mà còn tập trung nhiều hơn ở các vị trí phi kỹ thuật, nơi thu nhập và cơ hội thăng tiến thường thấp hơn.

Vì sao khoảng cách này tồn tại

Phần lớn các vị trí AI kỹ thuật kỹ sư máy học, nhà nghiên cứu mô hình ngôn ngữ, kiến trúc sư hệ thống đòi hỏi nền tảng từ các ngành như khoa học máy tính, toán ứng dụng hoặc kỹ thuật, những lĩnh vực mà tỷ lệ sinh viên nữ vẫn thấp hơn nam ở nhiều thị trường lớn. Đây là điểm nghẽn từ gốc, chứ không chỉ nằm ở quy trình tuyển dụng.

Nhưng vấn đề không dừng ở nguồn cung nhân lực. Khi các công ty AI tăng trưởng nóng, họ thường ưu tiên tuyển nhanh từ các mạng lưới quen thuộc cựu nhân viên, cựu đồng nghiệp, người quen trong ngành vốn đã bị lệch giới từ trước. Điều này khiến khoảng cách cũ tiếp tục được nhân rộng thay vì thu hẹp.

Ai được lợi, ai chịu thiệt

Người hưởng lợi rõ nhất là nhóm nam giới đã có sẵn kinh nghiệm kỹ thuật từ trước làn sóng AI họ được các công ty giành nhau với mức lương và ưu đãi tăng vọt. Ngược lại, phụ nữ làm việc trong các vai trò liên quan đến AI nhưng không thuộc nhóm 'kỹ thuật thuần' — như quản lý sản phẩm, phân tích dữ liệu ứng dụng, đạo đức AI thường bị định giá thấp hơn dù đóng góp không kém phần quan trọng.

• Nam giới ở vị trí kỹ thuật: hưởng lợi trực tiếp từ mức lương 223.000 USD và cơ hội thăng tiến nhanh.
• Phụ nữ ở vị trí phi kỹ thuật trong AI: tham gia vào ngành nhưng khó tiếp cận mức lương và quyền quyết định cao nhất.
• Các công ty AI: được lợi ngắn hạn từ tuyển dụng nhanh qua mạng lưới quen thuộc, nhưng đối mặt rủi ro thiếu đa dạng góc nhìn trong phát triển sản phẩm.

Hệ quả với ngành AI

Khi phần lớn người thiết kế và huấn luyện các mô hình AI đến từ một nhóm nhân khẩu học tương đối đồng nhất, rủi ro dễ thấy nhất là thiên kiến trong dữ liệu và sản phẩm — điều đã được cảnh báo nhiều lần khi AI ngày càng len vào tuyển dụng, y tế, tài chính. Đây không phải câu chuyện đạo đức trừu tượng, mà là vấn đề chất lượng sản phẩm thực tế.

Về mặt thị trường lao động, mức lương 223.000 USD cho thấy AI vẫn là lĩnh vực có sức hút nhân tài lớn nhất hiện nay. Nhưng nếu tỷ lệ 26% tiếp tục kéo dài, phần lớn giá trị kinh tế mà làn sóng AI tạo ra — từ lương, cổ phần đến vị thế trong ngành — sẽ tiếp tục dồn về một nhóm hẹp, thay vì lan tỏa đều hơn trong lực lượng lao động công nghệ.

Câu hỏi còn bỏ ngỏ

Vấn đề không nằm ở việc các công ty AI có 'cố ý' loại phụ nữ khỏi tuyển dụng hay không phần lớn không phải vậy. Vấn đề là liệu ngành này có đang lặp lại đúng công thức bất bình đẳng cũ của công nghệ truyền thống, chỉ với mức lương cao hơn và tốc độ nhanh hơn. Nếu không có sự can thiệp chủ động từ chính sách tuyển dụng và giáo dục STEM, con số 26% năm nay có thể chính là mức trần, chứ không phải điểm khởi đầu để cải thiện.